وقتی اسم شرکتمان را «میترا» گذاشتیم، چند نفر پرسیدند: این همان میتراس رومی است؟ جواب کوتاه این است: نه. در این نوشته می‌گوییم این نام از کجا آمده و چرا انتخابش کردیم. منبع اصلی ما دانشنامه‌ی ایرانیکا است و جاهایی که پژوهشگران با هم اختلاف دارند، همین را می‌نویسیم.
«میترا» یعنی چه؟
در زبان‌های هندوایرانی کهن، واژه‌ی «میترا» را معمولاً به معنای پیمان، عهد و قرارداد می‌دانند. البته همه‌ی پژوهشگران هم‌نظر نیستند. بعضی آن را به معنای «دوست» می‌گیرند و ریشه‌ی دقیقش هنوز قطعی نیست. در فارسی امروز «مهر» هم به معنای محبت است و هم نام همین ایزد قدیمی.
میترا در اوستا و کتیبه‌ها
- در اوستا، «مهریشت» سرود بلندی است برای میترا. او در این سرود نگهبان پیمان‌هاست و کسی که قولش را بشکند، از او کیفر می‌بیند.
- در گاهان، سروده‌های خود زرتشت، میترا به‌عنوان ایزد نام برده نشده است. فقط یک بار خود واژه‌ی «میثره» به معنای عام آمده و پژوهشگران درباره‌ی معنای دقیقش بحث دارند.
- در کتیبه‌های هخامنشی، از زمان اردشیر دوم نام میترا کنار اهورامزدا و آناهیتا دیده می‌شود. در کتیبه‌ی اردشیر سوم هم میترا کنار اهورامزدا آمده است. خواندن دقیق یکی از عبارت‌های این کتیبه محل اختلاف است.
میترای ایرانی و میتراس رومی
آیین میتراس در امپراتوری روم شکل گرفت و معبدهای زیرزمینی و مراسم تشرف مخصوص خود را داشت. اینکه چه ارتباطی با میترای ایرانی دارد، میان پژوهشگران بحث‌برانگیز است. اما این روشن است که این دو یکی نیستند. ما با آیین رومی کاری نداریم.
مهرگان چه می‌شود؟
مهرگان جشنی ایرانی است که در روز مهر از ماه مهر برگزار می‌شد. نامش از «مهر» می‌آید، ولی ایرانیکا یادآوری می‌کند که اینکه جشن واقعاً برای میترا بوده یا نه، هنوز قطعی نیست. درباره‌ی ارتباط آن با اعتدال پاییزی هم نظرها فرق می‌کند. ما هم ادعای قطعی نمی‌کنیم.
چرا این نام را انتخاب کردیم؟
کار ما راهنمایی آدم‌هاست، در مسیری که برایشان تازه و گاهی ترسناک است. چنین کاری بدون اعتماد پیش نمی‌رود. نام «میترا» برای ما یعنی پایبندی به قول، راستگویی و مهربانی با مشتری. این انتخاب فرهنگی است، نه دینی.
منابع
- Encyclopaedia Iranica، مدخل «Mithra»
- Encyclopaedia Iranica، مدخل «Mehragān»
- ماری بویس، «تاریخ آیین زرتشت» (برای مطالعه‌ی بیشتر)